Af Örgütü’nden Irak hükümetine uyarı:

Uluslararası Af Örgütü, Başbakan Ali Zeydi hükümetinden idamlara moratoryum getirmesini, işkence iddialarını soruşturmasını ve aktivistlerle gazetecilere yönelik baskıyı sona erdirmesini istiyor.

HABER MERKEZİ- Üç ay önce göreve başlayan Başbakan Ali Zeydi’ye açık mektup gönderen Uluslararası Af Örgütü, Irak’ta insan hakları konusunda verilen sözlerin uygulamaya dönüşmediğini belirterek cezasızlığın sona erdirilmesini, kadınların korunmasını ve infazların durdurulmasını istedi.

Örgüt ayrıca aktivistlere yönelik saldırıların bağımsız biçimde soruşturulması ve ifade özgürlüğü üzerindeki baskının kaldırılması çağrısında bulundu.

Örgüte göre hükümet programında insan haklarının güçlendirilmesi, kadınların desteklenmesi ve bağımsız sivil toplum kuruluşlarının önünün açılması yönünde verilen taahhütlerin hayata geçirilmesinde şimdiye kadar sınırlı ilerleme sağlandı.

Örgütün Irak araştırmacısı Razaw Salih, hükümetin önceliğinin insan hakları ihlallerindeki sistematik cezasızlığa son vermek olması gerektiğini söyledi. Salih, özellikle toplumsal cinsiyete dayalı şiddete karşı kapsamlı bir yasanın kabul edilmesini ve aktivistlere yönelik saldırılarla ilgili hızlı, tarafsız ve etkili soruşturmalar yürütülmesini istedi.

KADINLAR İÇİN KORUMA MEKANİZMASI YETERSİZ

Af Örgütü, Irak’ta şiddet gören kadınların özellikle öldürülme tehdidine karşı yeterli korumaya sahip olmadığını vurguladı. Örgüte göre mevcut hukuk sistemi kadınların haklarını yeterince güvence altına almıyor ve toplumsal cinsiyete dayalı şiddet vakalarında faillerin hesap vermesini sağlayacak mekanizmalar etkili biçimde işletilmiyor.

Bu sorun yeni değil. Uluslararası Af Örgütü’nün Irak’a ilişkin son kapsamlı değerlendirmesinde de aile içi ve toplumsal cinsiyete dayalı şiddetin yaygınlığını koruduğu, buna karşılık yetkililerin mağdurların korunması ve faillerin yargılanması konusunda yetersiz kaldığı belirtilmişti. Örgüt ayrıca Irak Kürdistan Bölgesi’nde 2025 yılı içinde en az 53 kadın ve kız çocuğunun öldürüldüğünü, kurbanların çoğunun erkek akrabaları tarafından öldürüldüğünü bildirmişti.

Irak Parlamentosu’nun 2025’te kabul ettiği kişisel statü yasasındaki değişiklik de kadın hakları açısından tartışma yaratmıştı.

Değişiklik, dini gruplardan birine evlilik ve boşanma gibi aile hukukuna ilişkin konularda daha geniş yetkiler tanırken, kadınların haklarının zayıflayabileceği eleştirilerine yol açtı. Aile içi şiddeti kapsamlı biçimde suç sayan bir yasal düzenleme ise hâlâ eksik.

AKTİVİST VE GAZETECİLERE YÖNELİK BASKI

Af Örgütü’nün mektubundaki bir diğer başlık, son yıllarda Irak’ta öldürülen, kaçırılan veya tehdit edilen aktivistler, araştırmacılar ve gazeteciler.

Örgüte göre bazı cinayetlerin failleri hala hesap vermedi. Irak’ta ifade ve toplanma özgürlüğünün alanı da daralmaya devam ediyor; aktivistler, gazeteciler ve bağımsız medya kuruluşları üzerindeki baskılar sürüyor.

Örgütün Irak Raporu’na göre Ekim 2019 protestoları sırasında ve sonrasında gerçekleşen ağır insan hakları ihlalleri konusunda açıklanan çok sayıda soruşturmanın sonuçları kamuoyuna açıklanmadı. Örgüt, siyasi müdahale, yolsuzluk ve tanıklarla yargı mensuplarının korkutulmasının adalet mekanizmasının bağımsızlığını zedelediğini belirtiyor.

Irak makamlarının ifade özgürlüğünü sınırlamak için kullandığı muğlak yasal hükümler de eleştiri konusu.

Af Örgütü, özellikle sosyal medyada “uygunsuz içerik” ve “kamu ahlakına aykırılık” gibi sınırları net biçimde tanımlanmamış suçlamalar üzerinden gazetecilerin, aktivistlerin ve içerik üreticilerinin hedef alındığını bildirmişti.

İDAMLAR İÇİN MORATORYUM ÇAĞRISI

Af Örgütü’nün Zeydi hükümetine yönelik en açık taleplerinden biri ise ölüm cezasıyla ilgili.

Örgüt, başbakanın tüm infazlara ilişkin derhal resmi bir moratoryum ilan etmesini istedi. Ayrıca işkence mağdurlarının adalete erişiminin güvence altına alınması ve işkencenin tamamen sona erdirilmesi çağrısı yaptı.

Af Örgütü, adil yargılanma hakkının ciddi biçimde ihlal edildiği davaların ardından verilen idam cezalarına özellikle dikkat çekiyor. Örgüte göre infazların gerçek sayısı konusunda da yeterli şeffaflık bulunmuyor.