İran’daki savaşın bir diğer cephesi haline gelen Lübnan’da kalıcı barışın sağlanması için ABD arabuluculuğunda İsrail ile Lübnan arasında imzalanan çerçeve anlaşmasının detayları ortaya çıktı. Bu anlaşma, kadük kalan Kasım 2024’teki anlaşmayı hatırlatıyor ve İran’daki savaşla birlikte daha da zorlaşan şartlara çözüm üretip üretmeyeceği tartışmalı.
HABER MERKEZİ – İsrail ile Lübnan arasında ABD’nin arabuluculuğunda 23 Haziran’da Washington’da gerçekleştirilen beşinci tur görüşmelerin dördüncü gününde bir çerçeve anlaşma imzalandı.
İsrail ve Lübnan hükümeti ve arabulucu ABD anlaşmadan memnun, ancak İran destekli Hizbullah örgütü çerçeve anlaşmasına karşı olduğunu duyurdu.
Sürecin geleceği yine belirsiz | Çerçeve anlaşma imzalandı: İsrail ve Lübnan memnun, Hizbullah karşı
Reuters haber ajansı, çerçeve anlaşmasının içeriği hakkında bir haber yayımladı. Habere göre, çerçeve anlaşmasının başlıca başlıkları şöyle:
BARIŞ VE KARŞILIKLI TANIMA
İsrail ve Lübnan, egemen komşu devletler olarak barış ve güvenlik içinde var olma haklarını karşılıklı olarak teyit ediyor ve aralarındaki savaş halini resmen sona erdirme niyetlerini ifade ediyor. İsrail ve Lübnan, geniş kapsamlı bir barış anlaşmasına yönelik ABD destekli müzakerelere devam edecek.
HİZBULLAH’IN SİLAHSIZLANDIRILMASI
Lübnan silahlı kuvvetleri, Hizbullah ve diğer tüm militan grupları silahsızlandırarak, Lübnan’ın tamamı üzerindeki kontrolü kademeli olarak yeniden sağlayacak.
PİLOT BÖLGE UYGULAMASI
İlk aşama, sivillerin İsrail saldırılarından kaçtıkları bölgelere güvenli bir şekilde geri dönmeleri sağlanırken yeniden yapılanmanın başlayacağı iki pilot bölgede başlayacak.
GÜVENLİK EKİ AYRINTILARI TANIMLAYACAK
Çerçeve anlaşmasına ilişkin, üzerinde hala çalışılmakta olan gelecekteki bir ‘Güvenlik Eki’, güvenlik düzenlemeleri ve doğrulama mekanizmaları da dahil olmak üzere tüm ayrıntıları tanımlayacak. ABD’nin de katılımıyla bir koordinasyon grubu, uygulamayı denetleyecek.
İSRAİL’İN LÜBNAN’DAN ÇEKİLMESİ
İsrail, Lübnan’da herhangi bir toprak iddiasının olmadığını ve Hizbullah’ın Lübnan’ın tamamında silahsızlandırılıp tehdit oluşturmadığı zaman birliklerini Lübnan dışına yeniden konuşlandıracağını açıkladı.
Ancak bu, İsrail’in bazı birliklerini geri çekeceği anlamına gelirken, şu anda güney Lübnan’da kontrol altında tuttuğu “güvenlik bölgesinden” yakın zamanda çekilmeyeceği anlamına geliyor.
YENİDEN YAPILANMA
Washington, insani yardım, altyapı yardımı, yatırım ve iyileştirme programları yoluyla Lübnan’ın yeniden inşasına, altyapı onarımına ve ekonominin yeniden canlandırılmasına yardımcı olmak için uluslararası müttefiklerini harekete geçirecek.
YASAL TEDBİRLER, GÖZALTINA ALINANLAR
İki ülke, “uluslararası siyasi veya hukuki platformlardaki tüm düşmanca veya olumsuz eylemleri durdurma” konusunda anlaştı ve “cesetlerin aranması ve iadesi ile tutukluların serbest bırakılması için çalışmaya” söz verdi.
×ÖNCEKİ ATEŞKES VE YENİDEN BAŞLAYAN SAVAŞ
Hamas’ın 7 Ekim 2023’te İsrail’e saldırmasının ardından İsrail Gazze Şeridi’ne yönelik iki yılı bulan bir hava ve kara operasyonu başlattı ve Gazze büyük oranda yerle bir oldu. Bu yıkıcı savaşın ardından ABD Başkanı Donald Trump’ın açıkladığı Gazze Barış Planı kapsamında 10 Ekim 2025’te Hamas ile İsrail arasında ateşkes ilan edildi. Ancak barış planında öngörülen gelişmeler henüz yerine getirilmiş değil ve ateşkes de defalarca ihlal edildi.
2025 PANORAMA: Gazze’nin bir yılı | Trump geldi: Ateşkes bozuldu, büyük yıkım, yeni barış planı
Gazze’deki savaşın bir diğer cephesi ise Lübnan oldu. Hizbullah, Hamas’a destek amacıyla İsrail ile çatışmaya girdi. Hizbullah ve İsrail arasında bir yıl süren çatışmaların ardından, Kasım 2024’te İsrail ve Lübnan arasında bir anlaşma imzalandı. Anlaşma, düşmanlıkları sona erdirmeyi, İsrail’in güney Lübnan’dan çekilmesini ve Hizbullah’ın silahsızlandırılmasını amaçlıyordu.
Lübnan hükümeti güney Lübnan’da Hizbullah silahlarına el koymaya başladı, ancak İsrail sonuçların anlaşmanın gerisinde kaldığını söyleyerek örgüte yönelik saldırılarını kademeli olarak yeniden başlattı.
ABD-İsrail ve ABD arasında 28 Şubat’ta savaşın başlamasının ve İran’ın dini lideri Ayetullah Ali Hamaney’i öldürmesinin ardından, Hizbullah kuzey İsrail’e ateş açtı. Bu durum, İsrail’in Lübnan’daki kara operasyonlarını genişletmesine, daha fazla toprağı kontrol altına almasına ve hava bombardımanını artırmasına yol açtı.
×
LÜBNAN, İRAN SAVAŞININ BİR DİĞER CEPHESİ HALİNE GELDİ
ABD-İran ve İsrail arasında 28 Şubat’ta başlayan savaşın bir diğer cephesi Lübnan’dı. Hizbullah’ın İran’a destek için İsrail’e saldırılara yeniden başlamasıyla 2 Mart’ta Lübnan’da da çatışmalar başladı. İsrail, Lübnan ve Suriye sınır hattında kritik bölgeleri kontrol altına almış durumda ve bir milyondan fazla kişi yerinden ayrılmak zorunda kaldı.
İsrail ile Hizbullah arasındaki çatışmaların geçmişi 1980’li yılların başlarına kadar uzansa da, Lübnan’daki son çatışmalar doğrudan İran’daki savaşla bağlantılıydı. Şimdiye kadar 4 binden fazla kişinin yaşamını yitirdiği Lübnan’daki savaşın durdurulması ve olası bir çözümün bulunması için atılan adımlar da İran’daki savaşın ve müzakerelerin gidişatına paralel seyrediyor.
‘Rutinleşen savaş cephesi’: Lübnan | Lübnan’da savaşın bir ayı geride kaldı
ABD-İsrail ve İran arasında 8 Nisan’da ateşkes ilan edilmesinin ardından Lübnan’da da ABD arabuluculuğunda İsrail ile Lübnan hükümeti arasında 34 yılın ardından ilk kez 12 Nisan’da doğrudan görüşmeler başladı ve ardından 16 Nisan’da ateşkes ilan edildi. Ardından bugüne kadar İsrail ile Lübnan heyetleri 4 kez görüşme yaptı ve her defasında ateşkesin süresi uzatıldı. Ancak sahada ateşkes karşılık bulamadı ve İsrail ile Hizbullah çatışmaları devam etti.
Son olarak İsrail ile Lübnan heyetleri 23 Haziran’da beşinci kez Washington’da bir araya geldi. Dört gün süren ve ardından bir çerçeve anlaşması duyurulan bu görüşme, ABD ile İran arasında 18 Haziran’da mutabakat zaptının resmin imzalanmasının ardından gerçekleşti.
LÜBNAN’DA ATEŞKES HALA KIRILGAN
ABD-İran mutabakat zaptın imzalanmasından bir gün sonra, 19 Haziran’da İsrail ile Hizbullah ateşkes konusunda anlaştı. Bu gelişme, 16 Nisan’da ilan edilen ve fakat sahada karşılık bulamayan ateşkesin bir devamı olarak değerlendirilmekle birlikte, ABD’nin İsrail’e yönelik Lübnan’daki operasyonlarını durdurması için ortaya koyduğu baskısı nedeniyle daha iyimser yorumlara da yol açıyor. Bu yeni ateşkesin ABD-İran müzakere sürecine paralel olarak Lübnan’daki savaşın sonlandırılmasına yönelik sonuçlara zemin sunabileceği kaydediliyor. Ancak İsrail ve Hizbullah arasında daha önce de defalarca benzer ateşkesler ilan edildi ve fakat kalıcı bir çözüme henüz varılmış değil ve bu, şimdiki ateşkesin de kırılgan olabileceğine işaret ediyor.
ZOR DENKLEM: İRAN HEM LÜBNAN’DAKİ SÜREÇTEN ÇIKARILMAK İSTENİYOR HEM DAHİL EDİLİYOR
Bir yandan ABD ile İran arasındaki müzakerelerin konusu olan Lübnan’daki savaş, diğer yandan doğrudan İsrail ile Lübnan arasındaki görüşmelerde çözüme kavuşturulmaya çalışılıyor.
İran’ın ısrarı üzerine, geçen hafta imzalanan mutabakat zaptı, Washington, Tahran ve müttefiklerinin Lübnan da dahil olmak üzere tüm cephelerdeki askeri operasyonlara derhal ve kalıcı olarak son vermelerini şart koşuyor.
14 madde ve 60 günlük müzakere | Trump ve Pezeşkiyan mutabakat zaptını imzaladı
23 Haziran’da Körfez ülkelerini ziyaret eden ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Lübnan’da bir ateşkesin müzakere edilmesi ve sürdürülmesi sürecinin, İran ile yapılacak herhangi bir anlaşmadan ayrı tutulacağını belirtti.
Rubio’nun açıklamaları, Lübnan’daki sürecin zorluklarına da işaret ediyor. 28 Şubat’ta başlayan savaşın temel gerekçelerinden biri, İran’ın bölgedeki vekil güçlerine desteğinin kesilmesiydi; ancak halihazırda İran’ın yeniden Lübnan’daki vekil gücü Hizbullah üzerinden olası çözüm arayışlarının bir parçası haline getirildiği görülüyor. Bu durumun, Lübnan hükümetinin İsrail ile doğrudan görüşmelerde etkisinin kırılmasına yola açabileceği değerlendiriliyor. ABD’nin silahsızlandırılması için bir süreden beri baskı uyguladığı Lübnan hükümeti Hizbullah’ın askeri faaliyetlerini yasaklamıştı, ancak Lübnan hükümetinin sınırlı kapasitesi ve iç savaş endişesi nedeniyle yasak kararının da sahada bir karşılığı olmadı.
Zorluklar daha fazla: İç savaş ihtimali var | Lübnan ateşkesin uzatılmasını isteyecek
