İslamabad görüşmesinden sonuç çıkmadı, en önemli nedenlerden biri Hürmüz Boğazı. Ayrıca kritik bazı anlaşmazlık başlıkları da bulunuyor. Bu gelişme, 22 Nisan’da süresi dolacak ateşkesin geleceğiyle ilgili şüpheleri arttırdı. Trump’ın talimatı sonrası boğazda abluka başladı. İran ise karşılık vereceğini duyurdu. Savaşın yeniden başlama ihtimali konuşulurken, görüşmelerin sürebileceği de belirtiliyor.
HABER MERKEZİ – Pakistan’ın başkenti İslamabad’da ABD ile İran heyetleri arasında 21 saat süren görüşmelerden sonuç çıkmadı. Bunun üzerine gerilim yeniden arttı ve gerilimin merkezinde, savaş süresince olduğu gibi yine Hürmüz Boğazı bulunuyor.
Hürmüz, Lübnan ve uyumsuz şartlar… | İran: ABD ile görüşmelerde 2. tur tamamlandı
İslamabad görüşmelerinin akamete uğramasının ardından ABD, Hürmüz Boğazı’ndaki İran limanlarına yönelik abluka harekatına başlayacağını duyurdu, İran ise karşılık vereceğini açıkladı.
8 Nisan’da ilan edilen geçici ateşkes 22 Nisan’da sona erecek ve bu sürede görüşmelerin devam edip etmeyeceği de kritik bir başlık olarak gündemdeki yerini koruyor.
TRUMP ABLUKA TALİMATI VERDİ
ABD Başkanı Donald Trump, İslamabad görüşmelerinde sonuç çıkmamasının ardından orduya “Hürmüz Boğazı’na girmeye veya boğazdan çıkmaya çalışan tüm gemileri ablukaya alma” talimatı verdiğini açıkladı.
Trump’tan Hürmüz hamlesi | ABD donanmasına abluka talimatı
Trump’ın açıklamalarının ardından, ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), 13 Nisan saat 17.00’de (TSİ) İran limanlarına giren veya bu limanlardan çıkan tüm gemilere yönelik deniz ablukası başlatacağını açıkladı. CENTCOM’un sosyal medya hesabından yapılan açıklamada, şöyle denildi:
“ABD Merkez Komutanlığı (CENTCOM) güçleri, Başkanın (Trump) bildirisine uygun olarak, 13 Nisan saat 10:00’da (ABD Doğu Saati) İran limanlarına giriş ve çıkış yapan tüm deniz trafiğine yönelik bir abluka uygulamaya başlayacak.
Abluka, Arap Körfezi ve Umman Körfezi’ndeki tüm İran limanları da dahil olmak üzere, İran limanlarına ve kıyı bölgelerine giriş veya çıkış yapan tüm ulusların gemilerine karşı tarafsız bir şekilde uygulanacaktır. CENTCOM güçleri, Hürmüz Boğazı’ndan İran dışı limanlara giden ve gelen gemilerin seyrüsefer özgürlüğünü engellemeyecektir.
Abluka başlamadan önce ticari denizcilere resmi bir bildirim yoluyla ek bilgiler verilecektir. Tüm denizcilerin, Umman Körfezi ve Hürmüz Boğazı yaklaşımlarında faaliyet gösterirken Denizcilere Bildirim yayınlarını izlemeleri ve köprüden köprüye kanal 16 üzerinden ABD deniz kuvvetleriyle iletişime geçmeleri tavsiye edilir.”
ABD DONANMASININ HÜRMÜZ ABLUKASI BAŞLADI
Trump’ın duyurduğu Hürmüz Boğazı ablukası, saat 17.00’de başladı. ABD’li bir yetkili Al Jazeera’ye yaptığı açıklamada, ordunun bir deniz ablukası uygulamaya ve bunu sürdürmeye hazır olduğunu ancak ihlallere yönelik angajman kurallarının henüz belirlenmediğini söyledi. Yetkili, ABD kuvvetlerinin ve ekipmanının, Trump’ın kararları doğrultusunda bu adımı gerektiği sürece uygulamak için yeterli olduğunu belirtti.
İNGİLTERE DENİZ TİCARET ÖRGÜTÜ: DENİZ ERİŞİM KISITLAMALARI YÜRÜRLÜĞE GİRDİ
İngiltere Deniz Ticaret Örgütü (UKMTO), ABD’nin Hürmüz Boğazı’na yönelik abluka kararı kapsamında İran limanlarını ve kıyı bölgelerini kapsayan deniz erişim kısıtlamalarının yürürlüğe girdiğine ilişkin bildirim aldığını ve bu kısıtlamaların İran’ın tüm kıyı şeridi, limanları ve enerji altyapısını kapsayacak şekilde uygulanacağını duyurdu.
UKMTO’nun yayımladığı uyarı notunda, bugün Türkiye saatiyle 17.00 itibarıyla, İran limanlarını ve kıyı bölgelerini kapsayan deniz erişim kısıtlamalarının yürürlüğe girdiğine ilişkin bildirim aldıkları belirtildi.
Bu kısıtlamaların Basra Körfezi, Umman Körfezi ve Hürmüz Boğazı’nın doğusundaki Arap Denizi boyunca uzanan noktaları da içerdiği kaydedilen açıklamada, “Söz konusu erişim kısıtlamaları, bayrağı ne olursa olsun İran limanları, petrol terminalleri veya kıyı tesisleriyle bağlantılı faaliyetlerde bulunan tüm gemilere ayrım gözetmeksizin uygulanmaktadır” denildi.
ERAKÇİ ABD’Yİ SUÇLADI
İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi, 47 yıl sonra ABD ile en üst düzeyde yoğun görüşme yaptıklarını ve ABD ile “iyi niyetle“ temas kurduklarını belirtti. Buna karşın Erakçi, “İslamabad mutabakatına birkaç adım kala aşırı iddialı, sürekli değişen hedefler ve abluka tehdidiyle karşı karşıya kaldıklarını” ileri sürdü. Erakçi, ABD’yi yaşananlardan “Sıfır ders çıkarmak“ ile suçladı ve “İyi niyet iyilik doğurur. Düşmanlık düşmanlık doğurur” dedi.
PEZEŞKİYAN “SAYGI” OLURSA ANLAŞMANIN “MÜMKÜN” OLDUĞUNA İŞARET ETTİ
İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan da sosyal medya hesabından, “ABD hükümeti totaliter tutumundan vazgeçip İran halkının haklarına saygı gösterirse, bir anlaşmaya varmanın yolları mutlaka bulunacaktır” açıklamasında bulundu.
DEVRİM MUHAFIZLARI: KARŞILIK VERİLECEK
İran Devrim Muhafızları tarafından dün yapılan açıklamada ise, Hürmüz Boğazı’nın “kontrol altında” olduğu savunularak boğazın belirli kurallar çerçevesinde askeri olmayan gemilerin geçişine açık olduğu ifade edildi. Devrim Muhafızları, “Herhangi bir gerekçeyle Hürmüz Boğazı’na yaklaşmaya çalışan askeri gemiler ateşkes ihlali sayılacak ve sert, kararlı şekilde karşılık verilecektir” ifadelerini kullandı.
İran’dan Hürmüz uyarısı | Askeri gemilere “ateşkes ihlali” mesajı
İRAN: LİMANLARIN GÜVENLİĞİ YA HERKES YA DA HİÇ KİMSE İÇİN OLACAK
Bir açıklama da İran Silahlı Kuvvetleri’nin savaş yönetiminden sorumlu birimi olan Hatemu’l Enbiya’nın Merkez Karargahı Sözcüsü Yarbay İbrahim Zülfikari’den geldi. Trump’ın “deniz ablukası” açıklamasına karşılık Zülfikari, İran’ın kendi “kara sularında güvenliği sağlamaya kararlılıkla devam edeceğini” belirtti.
ABD’nin İran’a ait gemilere uluslararası sularda müdahale kararını “yasa dışı bir eylem ve korsanlığın bir işareti” olarak nitelendiren Zülfikari, “İran Silahlı Kuvvetleri, Fars (Basra) Körfezi ve Umman Denizi’ndeki limanların güvenliğinin ya herkes için ya da hiç kimse için olduğunu açık ve kesin bir şekilde ilan eder. İran’ın Fars (Basra) Körfezi ve Umman Denizi sularındaki limanlarının güvenliği tehdit edilirse bölgedeki hiçbir liman güvende olmayacaktır” ifadelerini kullandı.
WSJ: BİRKAÇ GÜN İÇİNDE İKİNCİ TUR GÖRÜŞMELER OLABİLİR
Bu arada ABD’nin Wall Street Journal (WSJ) gazetesi, konuya yakın kaynaklara dayandırdığı haberinde, bölge ülkelerinin ABD ile İran’ı yeniden müzakere masasına oturtmak için girişimlerini sürdürdüğünü ileri sürdü. Gazeteye konuşan kaynaklar, tarafların kamuoyuna yaptıkları açıklamalara rağmen diplomasi kapısının kapanmadığını ve birkaç gün içinde ikinci tur görüşmelerin gündeme gelebileceğini ifade etti.
Müzakerelerdeki temel anlaşmazlıkların Hürmüz Boğazı’nın ücret alınmaksızın yeniden açılması, İran’daki uranyumunun geleceği ve Tahran’ın dondurulmuş mal varlıklarının serbest bırakılması olduğu belirtildi.
AXIOS’A GÖRE “KAPI TAMAMEN KAPANMADI”
ABD merkezli Axios haber portalı da, diplomatik kaynaklara dayandırdığı haberinde, arabulucuların süreci kurtarmak için yoğun çaba harcadığını, taraflar arasında anlaşma ihtimalinin tamamen ortadan kalkmadığını ve “kapının tamamen kapanmadığını” yazdı.
Pakistan, Mısır ve Türkiye’nin arabuluculuğunda yürütülen temasların, süresi 22 Nisan’a kadar olan ateşkes sona ermeden önce bir uzlaşma sağlamaya yönelik olduğu belirtilen haberde, görüşmelerin aynı zamanda oldukça karmaşık ilerlediği ve “tam bir pazarlık pazarı”na dönüştüğü ileri sürüldü.
Axios’un haberinde de İslamabad’daki görüşmelerin sonuçsuz kalmasının en önemli nedeninin İran’ın nükleer programıyla ilgili anlaşmazlık olduğuna dikkat çekildi.
STARMER: ABLUKAYI DESTEKLEMİYORUZ
İngiltere Başbakanı Keir Starmer, ülkesinin İran savaşına dahil olmayacağını ve Hürmüz Boğazı’na yönelik bir ablukayı desteklemeyeceğini açıkladı. BBC’ye konuşan Starmer, “Ne olursa olsun savaşa sürüklenmeyeceğiz” dedi. Starmer, önceliklerinin Hürmüz Boğazı’nın tamamen yeniden açılması olduğunu belirterek, son haftalarda tüm çabalarını bu yönde yoğunlaştırdıklarını söyledi. Bölgede mayın temizleme kapasitesine sahip askeri unsurların bulunduğunu ifade eden Starmer, bu kapasitenin boğazın açık tutulmasına odaklandığını kaydetti. İngiltere’nin savaşa katılması yönünde baskı olduğunu dile getiren Starmer, “Ancak açık bir hukuki zemin ve net bir plan olmadan böyle bir adım atmayız” dedi.
ABLUKA TÜM GEMİ TRAFİĞİNİ KAPSAYACAK
ABD ordusu, Hürmüz Boğazı’nın doğusunda uygulanacak deniz ablukasının tüm gemi trafiğini kapsayacağını duyurdu. Reuters’a göre denizcilere gönderilen uyarıda, bayrak farkı gözetilmeksizin bölgeye giren veya çıkan tüm gemilerin ablukaya tabi olacağı belirtildi. Ablukanın Umman Körfezi ve Arap Denizi’nde Hürmüz’ün doğusunda ABD askeri güçleri tarafından sağlanacağı bildirildi. Uyarıda, “İzin almadan ablukalı bölgeye giren ya da çıkan her gemi durdurma, yönlendirme veya el koyma riskiyle karşı karşıyadır” ifadelerine yer verildi. Açıklamada ayrıca, ablukanın Hürmüz Boğazı üzerinden İran dışı destinasyonlara yapılan tarafsız geçişleri engellemeyeceği kaydedildi.
RUSYA: URANYUMU TESLİM ALMA TEKLİFİ HALA GEÇERLİ
İslamabad görüşmesi sonrasında Kremlin Sözcüsü Dimitri Peskov’dan da açıklama geldi. Peskov, Rusya’nın olası bir barış anlaşması kapsamında İran’dan zenginleştirilmiş uranyumun stoklarını teslim alma teklifinin hâlâ geçerli olduğunu söyledi. Peskov, “(Rusya Devlet Başkanı Vladimir) Putin bu öneriyi hem ABD hem de bölge ülkeleriyle yaptığı temaslarda dile getirdi. Teklif hâlâ geçerli ancak henüz bu doğrultuda bir adım atılmadı” dedi. Peskov, “Rusya’nın, İran’la ilgili gerilimi azaltmaya katkı sağlayacak tüm iyi niyetli girişimlerde bulunmaya hazır olduğunu” da belirtti. Trump’ın Hürmüz Boğazı’nı ablukaya alma talimatını da eleştiren Peskov, bunun küresel piyasalara zarar vereceğini söyledi.
×
İSLAMABAD GÖRÜŞMESİ SONUÇSUZ: ŞARTLAR VE SONUÇLAR SAVAŞTAN ÖNCE DE BENZERDİ
40 günün ardından ateşkes ilan edilip müzakere konusu konuşulduğunda yeni olan başlık Hürmüz Boğazı’ydı. Bunun haricindeki başlıklar, büyük oranda savaştan önce de müzakere olan başlıklardı: İran’ın nükleer programı, balistik füze programı ve vekil güçlere olan desteği…
ABD tarafı, savaştan önceki dolaylı görüşmelerde olduğu gibi, İslamabad’daki görüşmesinde de bu üç başlıkta, özellikle de uranyum zenginleştirme konusunda net bir tavır ortaya koydu ve bunun tamamen bitirilmesini istedi. Ancak İran, savaştan önceki gibi olmasa da, barışçıl nükleer programını savunmaya devam etti. Bu önemli bir ihtilaf olarak hala ortada duruyor.
Savaştan doğan zararların tazmini gibi yeni başlıkları da gündeme getiren İran tarafının, nükleer programın yanı sıra vekil güçlerle ilişkilerini, balistik füze programını, Hürmüz Boğazı üzerindeki egemenlik iddiasını İslamabad görüşmesinde savundu.
Tarafların talepleri arasındaki uyuşmazlık, görüşmelerin akamete uğramasına yol açtı. Bu durum aynı zamanda 8 Nisan’da ilan edilen 15 günlük ateşkesin geleceği konusunda kuşkuları da doğurdu.
13 Haziran 2025’te başlayan 12 Gün Savaşı öncesinde İran ile ABD heyeti, Hürmüz Boğazı ve İran’ın savaştan kaynaklanan tazminat talebi haricindeki diğer tüm başlıklarla ilgili görüştü, ancak sonuç çıkmadı ve savaş yaşandı. 6 Şubat 2026’da Umman’ın arabuluculuğunda taraflar bir kez daha aynı başlıkları görüşmeye başladı; üç turun ardından yine sonuç çıkmadı ve 28 Şubat’taki savaş bunun ardından geldi.
ABD ve İsrail, İran’ı vurdu | Arabulucu Umman’ın son çabası da başarısız oldu
İSLAMABAD GÖRÜŞMESİNDE TARAFLARIN UZLAŞMAZ TALEPLERİ
- İran, Lübnan’da da ateşkes istedi, ancak İsrail ve ABD tarafı Lübnan harekatının İran-ABD ateşkesinin bir parçası olmadığını savundu. Bununla birlikte yarın Washington’da İsrail ile Lübnan heyetleri Lübnan’da ateşkes konusunun ele alınması için bir ön hazırlık toplantısı yapacak. Arabulucu ise ABD. Ancak bu konuda da belirsizlikler var. İsrail, Hizbullah’ın silahsızlanmasını şart koşuyor ve bunun için Kasım 2024’te varılan ateşkes anlaşmasının gereğinin yerine getirilmesini Lübnan hükümetinden talep ediyor. Ancak Hizbullah İsrail’in Lübnan’daki varlığını gerekçe göstererek bu talebe karşı direniyor, Lübnan hükümetinin Hizbullah üzerinde ne derece etkili olabileceği ise tartışmalı.
Lübnan ve İsrail heyetleri Salı günü Washington’da görüşecek
- İran, ABD’nin İran’ın varlıklarına el koymasını kaldırmasını ve yıllardır ekonomisini felç eden yaptırımları sona erdirmesini istiyor. Washington, İran’ın nükleer ve füze programlarında tavizler vermesi karşılığında önemli yaptırım hafifletmelerine açık olduğunu duyurdu. İslamabad görüşmesinde, diğer kritik başlıklarda anlaşma sağlanamayınca bu başlıkta sonuç çıkmadı.
- İran, Hürmüz Boğazı üzerindeki yetkisinin tanınmasını istedi; burada geçiş ücreti toplamayı ve erişimi kontrol etmeyi amaçlıyor; bu, bölgesel güç dengelerinde büyük bir değişime yol açar. ABD ise boğazın petrol tankerleri ve diğer gemi trafiği için herhangi bir kısıtlama olmaksızın, geçiş ücreti de dahil olmak üzere, açılmasını istedi ve İslabamad görüşmesinin akamete uğramasının en önemli başlıklarından birini bu husus oluşturdu.
- İran altı haftalık savaş boyunca meydana gelen tüm hasarlar için tazminat talep ediyor, ancak ABD tarafı bu talebi kabul etmiyor.
- İran, uranyum zenginleştirme programında, daha önceki sert tavrının aksine, kısmen tanınacak esneklik çerçevesinde ısrar ediyor. Ancak ABD yönetimi programın tamamen sonlandırılmasını istiyor ve Trump bu konunun müzakere edilemez olduğunu ısrarla belirtti.
- Hem İsrail hem de ABD, İran’ın füze kapasitesinin önemli ölçüde kısıtlanmasını istedi. Tahran ise güçlü füze cephaneliğinin müzakere konusu olmadığını İslamabad görüşmesi öncesinde duyurdu ve görüşmeler sırasında da esneklik göstermedi.
- İran, ABD savaş güçlerinin bölgeden çekilmesini, tüm cephelerde savaşın sona ermesini ve saldırmazlık taahhüdünde bulunulmasını istiyor. Trump ise, barış anlaşmasına varılana kadar Ortadoğu’daki askeri varlıklarını koruyacağını duyurdu ve anlaşmaya varılmaması durumunda çatışmaların büyük ölçüde tırmanacağı konusunda uyardı. İslamabad görüşmesinde kritik başlıklarda anlaşma sağlanmadığı için bu başlıkta da ilerleme söz konusu değil.
