Brezilyalı paleontolog Aline Ghilardi, fosilin iadesine ilişkin sürecin hızlanması gerektiğini belirterek, “Geri dönüşü önemli ve olumlu bir adım, sürecin hızlı ilerlemesini umuyorum” dedi.
HABER MERKEZİ – Stuttgart Doğa Tarihi Müzesi’nin 1991’de satın aldığı ve bugüne kadar bilinen en eksiksiz spinosaurid kafatası olarak tanımlanan Irritator challengeri, yıllardır süren mülkiyet ve etik tartışmaların ardından Brezilya’ya iade ediliyor.
1996’da yapılan çalışmalarda fosile “Irritator” adı verildi. Bu isim, kafatasının burun kısmında sonradan yapılan müdahalelerin fark edilmesiyle duyulan rahatsızlığa gönderme olarak seçildi. Tür adı “challengeri” ise Arthur Conan Doyle’un “The Lost World” romanındaki Profesör Challenger karakterine atfen belirlendi.
HUKUKİ STATÜ TARTIŞMA KONUSU OLDU
Fosilin Brezilya’dan çıkarıldığı düşünülüyor. 1942 tarihli Brezilya yasalarına göre ülkede bulunan fosiller devlete ait kabul ediliyor. 1990’dan bu yana ise bu tür örneklerin yurt dışına çıkarılması için izin ve Brezilyalı bir bilim kurumu ile ortaklık şartı aranıyor. Ancak Irritator challengeri’nin ne zaman çıkarıldığı ve ülkeyi ne zaman terk ettiği bilinmediği için hukuki statüsü uzun süredir belirsizliğini korudu.
ALMANYA VE BREZİLYA’DAN ORTAK DEKLARASYON
Bu ay yayımlanan ortak deklarasyonda Almanya ve Brezilya, fosilin devrine ilişkin anlaşmaya vardıklarını açıkladı. Açıklamada, iki ülke arasındaki bilimsel iş birliğinin karşılıklı fayda temelinde sürdürülmesinin hedeflendiği vurgulandı. Baden-Württemberg eyaleti ile Stuttgart Doğa Tarihi Müzesi’nin fosili Brezilya’ya devretme isteği de memnuniyetle karşılandı.
Fosilin mülkiyeti ve Brezilya dışında sergilenmesinin etik boyutu, iade çağrılarını beraberinde getirdi. 263 uzmanın imzaladığı açık mektup ve 34 binden fazla kişinin destek verdiği çevrimiçi kampanya ile fosilin geri gönderilmesi talep edildi. Kampanyada yer alan Brezilyalı paleontolog Aline Ghilardi, kamuoyunun mobilizasyonunun belirleyici olduğunu belirtti.
“DAHA ETİK BİR BİLİM ANLAYIŞI”
Cariri Bölge Üniversitesi’nden Prof. Allysson Pontes Pinheiro, bu iadenin Fransa, Birleşik Krallık, İtalya ve ABD’den yapılan diğer fosil iadeleriyle birlikte değerlendirildiğinde daha etik ve sömürgecilikten uzak bir bilim anlayışına işaret ettiğini ifade etti.
Fosilin ne zaman iade edileceği henüz açıklanmadı. Bazı uzmanlar, ortak deklarasyonda “iade” yerine “teslim” ifadesinin kullanılmasını eleştirdi. Ghilardi, bunun iade meselesinin daha açık ifade edilmesi açısından kaçırılmış bir fırsat olduğunu söyledi.
“YENİ-SÖMÜRGECİ ARAŞTIRMA PRATİKLERİ” ELEŞTİRİSİ
Hukuk araştırmacısı Paul Stewens, fosillerin yerel bilim insanları ve kurumlar sürece dahil edilmeden başka ülkelere götürülmesini yeni-sömürgeci araştırma pratiklerinin bir örneği olarak değerlendirdi. Stewens, bu tür çalışmaların bilimsel çıktılarının ve ekonomik getirilerinin fosilin ait olduğu ülkede kalmadığını vurguladı. Fosili inceleyen bilim insanlarından David Martill ise iade kararını memnuniyetle karşıladığını ancak tartışmaların Almanya’daki müzeleri hedef alacak şekilde siyasi bir meseleye dönüştürülmesini eleştirdi. Martill, fosilin hazırlanması ve incelenmesi için uzun yıllar emek verildiğini ifade etti.
Stewens, bu iadenin diğer fosiller için zincirleme bir geri dönüş süreci başlatmasının düşük ihtimal olduğunu söyledi. Ancak diplomatik temaslar ve kurulan iş birliklerinin, Brezilyalı bilim insanlarının Almanya’daki örnekleri incelemesine yönelik yeni modellerin önünü açabileceğini belirtti.
