Reuters, 2011 tarihli BM ambargosuna rağmen Libya’nın doğusunu kontrol eden General Hafter güçlerinin insansız hava aracı bulundurduğunu bildirdi. Bunların Çin ve Türkiye’den gönderildiği iddia ediliyor. Türkiye, 2014’te başlayan iç savaşta Hafter’e karşı Trablus hükümetini desteklemiş, onlara İHA satışı yapmıştı; 2019’den sonra Hafter yönetimiyle de temasa geçmişti.
HABER MERKEZİ – Muammer Kaddafi’nin 42 yıllık iktidarının ardından patlak veren ve hala da çözümsüz olan Libya’daki iç savaşta, dikkat çekici gelişmeler yaşanmaya devam ediyor.
Kaddafi, 42 yıllık baskıcı iktidarının ardından 20 Ekim 2011’de NATO destekli isyancılar tarafından yakalanarak öldürülmüştü.
Kaddafi’nin ölümü sonrasında Libya’da sular durulmadı ve 2014’ten sonra iki rakip merkezin çatışması başladı.
Libya’nın doğusunda General Halife Hafter’in liderliğindeki Libya Ulusal Ordusu hakim iken, batıda Abdülhamid Dibeybe’nin başbakanlığındaki Trablus merkezli hükümet bulunuyor.
Hafter, iç savaşın başından itibaren Birleşik Arap Emirlikleri (BAE), Mısır ve Rusya’dan destek gördü ve buna karşılık NATO ve Avrupa ülkelerinin destekleyip meşru hükümet olarak kabul ettiği Trablus hükümeti aynı zamanda Türkiye’nin desteğine sahipti. Böylece Kaddafi sonrasında iki ayrı yönetim arasında parçalanmış olan Libya uzun yıllar aynı zamanda uluslararası ve bölgesel güçlerin vekalet savaşına da sahne oldu. Birleşmiş Milletler’in (BM) aracılığıyla 2020’de ateşkes sağlandı, ancak bu gerilimi azaltmadı.
TÜRKİYE, KARŞI OLDUĞU HAFTER İLE İLETİŞİM KURDU
Son yıllarda ise dikkat çekici değişiklikler söz konusu oldu. Türkiye, daha önce Trablus hükümetini General Halife Hafter güçlerine karşı destekleyip silah temin ederken, özellikle 2019’dan sonra Hafter yönetimiyle de temasa geçti. Bu gelişmenin yaşanmasında Türkiye’nin Yunanistan ile Akdeniz’de yaşadığı deniz yetki alanı hakkındaki gerilim etkili oldu. Türkiye, Akdeniz’de belirlediği deniz yetki alanını Libya’nın Trablus hükümetiyle imladığı bir anlaşmaya dayandırdı. Ancak General Hafter yönetimindeki doğu Libya yönetiminin de bunu onaylamasını istedi ve böylece Hafter ile Türkiye arasındaki temaslar da başladı. Hafter Türkiye’nin istediğini yaptı ve deniz yetki alanına ilişkin anlaşmaya onay verdi.
Bu gelişmelerin ardından MİT Başkanı İbrahim Kalın’ın Hafter yönetimiyle yaptığı görüşmeler gündeme geldi. Sonrasında ise General Hafter’in oğlu Saddam Hafter, geçen yıl üç kez Türkiye’yi ziyaret etti. Bu ziyaretler sırasında Milli Savunma Bakanı Yaşar Güler ile yapılan görüşmelerin fotoğrafları da kamuoyuna servis edildi. Bu Türkiye’nin Libya’da radikal bir politika değişikliğine gittiği şeklinde yorumlandı, ancak Türkiye meşru kabul ettiği Libya hükümetine desteğinin sürdüğünü ve Hafter yönetimiyle olan görüşmelerin de birleşik bir Libya hedefine hizmet ettiğini ileri sürdü.
TÜRKİYE TRABLUS HÜKÜMETİNE İHA SATIŞI YAPMIŞTI
Türkiye’nin daha önce Trablus hükümetine silah ve mühimmat sağladığına ilişkin haberler söz konusu olmuştu. Türkiye, BM tarafından tanınan batı Libya’daki Trablus hükümetine TB2 dronları ve hava savunma sistemleri tedarik ederek Hafter’in 2020’deki Trablus saldırısının geri püskürtülmesine yardımcı olmuştu. Hava gücü dengesi, Ekim 2022’de Trablus hükümetinin yaklaşık üç kat daha fazla yük taşıyabilen ve daha yüksek irtifalara ulaşabilen daha gelişmiş Bayraktar Akıncı dronlarını tedarik etmek için bir anlaşma imzalamasıyla daha da Trablus lehine kaydı.
HAFTER’İN İHA’LARI GÖRÜNTÜLENDİ: UZMANLAR TÜRKİYE’Yİ İŞARET EDİYOR
Ancak bu sırada Türkiye’nin sadece Libya’nın batıdaki hükümetiyle değil, aynı zamanda Hafter liderliğindeki doğu yönetimiyle de ilişkileri vardı ve Türkiye’nin buraya da silah sattığı ileri sürüldü.
Reuters’ın bugün geçtiği habere göre, Halife Hafter, bölünmüş durumdaki ülkeye silah sağlanmasına yönelik 2011’den beri devam eden BM ambargosuna rağmen, Çin ve Türkiye yapımı olduğu anlaşılan muharip insansız hava araçları (İHA) edindi.
Ticari uydu görüntüleri, Hafter yönetiminin kontrolündeki Bingazi şehrinin yaklaşık 100 kilometre doğusunda, çöl bölgesinde yer alan El-Hadim hava üssünde 2025’in nisan sonu ile aralık ayları arasında en az üç insansız hava aracının bulunduğunu gösteriyor. Bu araçların üsse varışı daha önce bildirilmemişti. Görüntüleri inceleyen üç silah uzmanına göre, uçaklar için yer kontrol ekipmanı olduğu anlaşılan donanımlar bu yıl da görünür durumdaydı.
İHA’LAR HAFTER’E AVANTAJ SAĞLIYOR
Reuters’a konuşan Libyalı düşünce kuruluşu Sadeq Enstitüsü’nün başkanı Anas El Gomati, El-Hadim’e göre, yeni muharip İHA’ların gelişi Hafter için “büyük bir sembolik zafer” olacak, Hafter’in doğu ve büyük petrol sahalarının bulunduğu güney üzerindeki hakimiyetini pekiştirecek ve aynı zamanda birleşik bir Libya hükümeti kurma müzakerelerinde elini güçlendirecek.
Reuters’ın bildirdiğine göre, uydu görüntülerini inceleyen uzmanlar, araçlardan birinin büyük olasılıkla Çin yapımı, gelişmiş bir keşif ve saldırı dronu olan Feilong-1 (FL-1) olduğunu söyledi. Diğer ikisinin ise daha az güçlü, Türkiye yapımı Bayraktar TB2 dronları olduğu konusunda üç uzman da hemfikir oldu.
Reuters, dronları kimin veya ne zaman tedarik ettiğini belirleyemedi. Hafter liderliğindeki Libya Ulusal Ordusu, Çin ve Türkiye hükümetleri ile İHA üreticisi Zhongtian Feilong ve Baykar, konuyla ilgili sorulara yanıt vermedi.
BM AMBARGOSUNA RAĞMEN LİBYA İHA MUHAREBE ALANI HALİNE GELDİ
BM ambargosu, Muammer Kaddafi’nin devrildiği 2011 yılından bu yana yürürlükte. Ancak ambargoyu izleyen bir BM uzmanlar paneline göre, sonrasında gelen savaş sırasında ülkeye yüksek teknolojili silahlar aktı ve Libya, Afrika’nın ilk büyük İHA muharebe alanı haline geldi.
Şu an gerilimler azalmış durumda, ancak beş Libya analisti, silah uzmanları ve BM müfettişlerine göre, her iki tarafın da hava güçlerini takviye etmeye çalıştığına dair kanıtlar var. Reuters’ın bildirdiğine göre, aralık ayında Libya Ulusal Ordusu, Çin ile birlikte geliştirilen JF-17 savaş uçakları da dahil olmak üzere Pakistan’dan 4 milyar dolar değerinde askeri teçhizat satın almak için bir anlaşmaya vardı.
Çin ve Türk dronlarının edinilmesi, BM panelinin rapor ettiği El-Hadim’de konuşlu Çin yapımı Wing Loong II dron filosunun 2020’deki ayrılışından sonra Libya Ulusal Ordusu’nun yeteneklerinde önemli bir artış anlamına geliyor. Panelin 2017 yıllık raporunda; Hafter’i İslamcı gruplara karşı bir siper olarak gören BAE’nin, Libya Ulusal Ordusu’nun hava gücünü oluşturmasına yardımcı olduğu, buna Wing Loong’ların tedarik edilmesi ve “büyük olasılıkla” işletilmesinin de dahil olduğu belirtilmişti. Abu Dabi, Libya Ulusal Ordusu’na askeri destek sağladığını defalarca reddetti. BAE Dışişleri Bakanlığı yeni dronlar hakkındaki sorulara yanıt vermedi.
Haziran 2024’te, ABD istihbaratıyla hareket eden İtalyan yetkililer, Çin’den Bingazi’ye giden bir dron parçası sevkiyatına el koydu. Reuters’ın gördüğü BM panelinin 2025 raporu taslağına göre, bileşenleri inceleyen BM uzmanları bunların iki Feilong-1 dronuna ait parçalarla uyumlu olduğunu ve bu modelin ambargo kapsamında olduğu sonucuna vardılar. Çin, parçaların askeri teçhizat olduğuna itiraz ederek, daha önce BM paneline bunların acil kurtarma ve afet yardımı için kullanılan hurdaya ayrılmış bir modele ait göründüğünü söylemişti.
DAHA FAZLA DRON ORTAYA ÇIKIYOR
17 Aralık tarihli bir Vantor görüntüsünde El-Hadim’deki aynı apronda iki küçük dron daha belirdi. Reuters’ı bu görüntü konusunda uyaran Dempsey, bunların uzunluğu, kanat açıklığı ve çift kuyruk yapısı tasarımının Türk TB2 dronlarıyla uyumlu olduğunu söyledi. Bu model, Ukrayna’nın Rus kuvvetlerine karşı kullanmasıyla ün kazanmış ve BAE dahil birçok ülkeye geniş çapta ihraç edilmişti.
Çin, BAE ve Belarus gibi ülkelerdeki silah üreticileri de benzer görünümlü modeller üretti. Ancak, Temmuz ve Mart ayları arasındaki uydu görüntülerinde görülen ve kendine özgü çift antenli kurulumlara sahip iki yer kontrol ünitesi, üç uzmanın da üzerinde mutabık kaldığı üzere, bölgede TB2’lerin faaliyet gösterdiğini güçlü bir şekilde gösteriyor.
Kaliforniya merkezli Planet Labs firmasının uydu görüntüleri, El-Hadim’in geçen yılın başından bu yana kapsamlı tadilatlardan geçtiğini gösteriyor. Bu tadilatlar, dronların tespit edildiği aprona en az üç yeni hangarın eklenmesini de içeriyor. Reuters tarafından analiz edilen görüntülerde inşaat halindeki bir başka yapının, BM panelinin rapor taslağında belirttiği üzere, muhtemelen “Türk Bayraktar İHA’larının konuşlandırılması ve fırlatılması” için tasarlandığı ifade ediliyor.
Libya’yı Batı ve Orta Afrika’daki kendi operasyonları için bir sıçrama tahtası olarak kullanan Rus kuvvetleri El-Hadim’de mevcut. Ancak Reuters’a konuşan uzmanlar, görüntülerdeki dronları Rusların işlettiğini düşünmüyor. Baykar Genel Müdürü Haluk Bayraktar, 2022’de CNN’e verdiği bir mülakatta, şirketinin Rusya’ya asla dron tedarik etmeyeceğini çünkü “Ukrayna’yı ve egemenliğini desteklediklerini” söylemişti.
