Kuzey ve Doğu Suriye’de 2014 sonrası dönemde yasa ve toplumsal değişimle kadınlar lehine daha eşitlikçi bir zemin oluştu. Ancak yeni süreç, elde edilen kazanımların korunup korunmayacağı konusunda kadınlarda kaygı yaratıyor.
HABER MERKEZİ- Rojava’nın Qamişlo kentinde yapılan bir saha araştırması, 2014 sonrasında kadınların hukuki konumunda ve şiddete karşı korunmasında yaşanan değişime ilişkin güncel veriler sunuyor.
Rojava Kadın ve Çocuk Haklarını Koruma Araştırma Merkezi tarafından yürütülen çalışma, kadınlara yönelik şiddetin yanı sıra çocuk yaşta evlilik, çok eşlilik ve kadınların başvurabileceği hukuki mekanizmaları inceledi.
Jinha ajansında yer alan habere göre; Cudi, Hilîlî, Qudûrbek, Anteriye, Kornîş ve Erbawî mahallelerinde gerçekleştirilen araştırmada 600 kadınla anket yapıldı.
Araştırmaya göre 2014 yılı öncesinde kadınların maruz kaldığı şiddete ilişkin düzenli ve güvenilir resmi veriler bulunmuyordu. Şiddetin aile içinde çözülmesi gereken bir mesele olarak görülmesi, kadınların başvurabileceği bağımsız mekanizmaların bulunmaması ve aşiret baskısı, vakaların önemli bölümünün görünmez kalmasına yol açıyordu.
Kuzey ve Doğu Suriye’de 2014’te kabul edilen Kadın Kanunu ve daha sonra geliştirilen Aile Kanunu, çocuk yaşta evlilik ve çok eşliliği yasaklayarak kadınların hukuki konumunda önemli bir değişiklik yarattı.
Bu hukuki düzenlemelere, kadınların şiddet karşısında başvurabileceği kurumlar eşlik etti: Mala Jin, Kongra Star, SARA ve Kadın Asayişi gibi yapıların oluşturulmasıyla kadınların şiddet vakalarında başvurabileceği bir mekanizma ağı kuruldu. Sözkonusu sistem yalnızca hukuki yaptırımlarla sınırlı kalmadı, erkeklere yönelik eğitim çalışmaları da yürütüldü.
Araştırmacılara göre yaptırımların uygulanması ve kadınların başvurabileceği kurumların varlığı, şiddet karşısında caydırıcı bir etki yarattı.
ENTEGRASYON SÜRECİ BELİRSİZLİĞİ
Araştırmanın ikinci bölümünde ise Kuzey ve Doğu Suriye’deki yerel kurumların Suriye’nin merkezi yapısıyla bütünleştirilmesine ilişkin sürecin kadınlar üzerindeki etkisine odaklanıldı.
Rapora göre süreçteki belirsizlik, kadınlarda 2014 sonrasında elde edilen hakların kaybedilebileceği endişesini güçlendiriyor. Araştırmada erkekler arasında ise eski toplumsal müdahale biçimlerinin yeniden kullanılabileceği ve yaptırımsızlığın artabileceği yönünde bir algının oluştuğu belirtiliyor.
Raporda, 13 Mart 2025’te yürürlüğe giren Suriye Anayasal Bildirgesi’nde eşitlik ve çalışma hakkına ilişkin hükümler bulunmasına rağmen, İslam hukukunun yasamanın temel kaynaklarından biri olarak belirlenmesinin kadınların kişisel statü hakları konusunda belirsizlik yarattığına dikkat çekiliyor.
Araştırma ayrıca 2026’da oluşturulan 210 sandalyeli geçiş parlamentosunda kadınların 21 sandalyeyle temsil edilmesini, yani toplamın yüzde 10’unu oluşturmasını kadınların siyasi karar alma süreçlerindeki konumunun sınırlı olduğuna ilişkin bir gösterge olarak değerlendirdi.
HAKLARIN KORUNMASI TALEBİ
Araştırmanın sonuç bölümünde kadınların temel kaygısının yalnızca yeni yasaların içeriği olmadığı belirtildi. Rapora göre 2014’ten bu yana oluşturulan kadın örgütleri, Mala Jin ağı ve yerel müdahale mekanizmaları, kadınların şiddetten korunmasında hukuki düzenlemeler kadar önemli bir rol oynadı.
Ancak yeni süreçle sözkonusu kadın kurumlarının statüsü ve işlevselliğinin korunup korunmayacağı endişe yaratıyor.
Qamişlo’daki kadınların dile getirdiği kaygılar Suriye’nin diğer bölgelerindeki tartışmalarla da bağlantılı.
Raporda, Aralık 2024’te Şam’da laik yönetim ve eşit yurttaşlık talebiyle düzenlenen gösteriler, kadınların dini referanslara dayalı bir hukuk sistemine yönelik itirazlarının örneklerinden biri olarak gösteriliyor.
Saha raporunun sonuç bölümünde ise kadına yönelik şiddete karşı en büyük güvencenin yalnızca yasa maddeleri değil, 2014’ten bu yana inşa edilen öz örgütlülük, Mala Jin ağı ve fiili müdahale mekanizmaları olduğu belirtilerek, kadınların temel talebinin bu kurumsal koruma kalkanının hiçbir taviz verilmeden korunması olduğu vurgulandı.
