ABD Başkanı Trump’ın Suudi Arabistan’a „nükleer enerji teknolojisi paylaşımını öngören“ anlaşmayı onayladığı ileri sürüldü. Anlaşmanın nükleer silah edinmeyi engelleyen şartlar içerdiği belirtilse de, endişeler var. Suudi Arabistan Veliaht Prensi Salman, İran’ın nükleer silah geliştirmesi durumunda ülkesinin de geliştireceğini söylemişti.
HABER MERKEZİ – ABD Başkanı Donald Trump’ın Suudi Arabistan’a “sivil nükleer program sağlamayı ve potansiyel olarak uranyum zenginleştirmesinin önünü açmayı” öngören anlaşmayı onayladığı iddia edildi.
Bu iddia, ismini açıklanmadığı ABD’li yetkililere dayandırdığı haberiyle Wall Street Journal (WSJ) gazetesine ait.
30 yıl sürecek yeni anlaşmanın on milyarlarca dolar değerinde olacağı tahminine yer verilen haberde, anlaşmanın Suudi Arabistan’a “sivil nükleer program sağlayacağı ve potansiyel olarak uranyum zenginleştirmesinin önünü açacağı” belirtildi.
Haberde, Suudi Arabistan’ın nükleer altyapısının geliştirilmesinde ABD’li şirketlere merkezi rol verilmesinin amaçlandığı aktarılarak, ABD-Suudi Arabistan’ın ortak değerlendirmesi sonucunda gerekli görülmesi halinde, Amerikan şirketlerinin bu ülkede uranyum zenginleştirme tesisi kurmasının da anlaşmaya dahil olduğu ileri sürüldü.
Bu şartın, ABD’ye Suudi Arabistan’ın nükleer programı üzerinde nüfuz sağlayacağı değerlendirmesinde bulunulan haberde, Trump yönetimi yetkililerine göre, bu koşulun nükleer programın “askeri amaçlarla kötüye kullanılmasını önlemenin bir yolu olduğu” savunuldu.
Haberde anlaşmanın gelecek günlerde Kongre’ye sunulmasının beklendiği belirtildi.
REUTERS DA AYNI İDDİAYI GÜNDEME GETİRDİ
Benzer bir iddiayı Reuters haber ajansı da gündeme getirdi. İki kaynağa dayandırılan habere göre, Trump yönetimi, ABD’nin uzun zamandır nükleer silah programlarında kullanılmasını engelleyeceğini söylediği güvenlik önlemlerini içermeyen, Suudi Arabistan ile nükleer enerji teknolojisi paylaşımını öngören bir anlaşmayı Kongre’ye sunmayı planlıyor.
Kaynaklar, yönetimin birkaç gün içinde ABD Enerji Bakanı Chris Wright ve Suudi Arabistan Enerji Bakanı Abdülaziz bin Salman tarafından imzalanacak olan 123 Anlaşması olarak bilinen bir belgeyi Kongre’ye sunacağını söyledi.
İki taraf geçen yılın Mayıs ayında ABD Başkanı Donald Trump’ın Suudi Arabistan’ın başkenti Riyad’a yaptığı ziyaret sırasında ön anlaşmaya varmıştı.
Anlaşma, 1954 tarihli ABD Atom Enerjisi Yasası’nın 123. maddesine atıfta bulunuyor ve ABD hükümeti ile Amerikan şirketlerinin, milyarlarca dolarlık bir sivil nükleer sanayi geliştirmek için Arabistan’daki kuruluşlarla işbirliği yapmasına izin vermek için gerekli.
Bununla birlikte Returs’a konuşan kaynaklara göre, anlaşma, Suudi krallığının uranyum zenginleştirmesini ve kullanılmış nükleer yakıtı yeniden işlemesini engelleyecek olan “Altın Standart”ı içermiyor; bunların her ikisi de nükleer silahlara giden potansiyel yollar.
Ayrıca Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı’na bir ülkenin nükleer faaliyetleri üzerinde geniş ve daha müdahaleci bir denetim yetkisi veren BM’nin “Ek Protokol”ünü içermediği, bu yetkinin gizli yerlerde ani denetimler yapma gücünü kapsadığı belirtiliyor.
ABD Enerji Bakanı Chris Wright, geçen yıl Mayıs ayında Suudi Arabistan ile yapılan ön anlaşmanın uranyum zenginleştirme ile ilgili olmadığını ve dünyanın en güçlüleri arasında yer alan Atom Enerjisi Yasası’ndaki tüm nükleer silahların yayılmasını önleme standartlarını içerdiğini söylemişti.
Buna karşın Reuters’a konuşan kaynaklardan biri, anlaşmanın uranyum zenginleştirme de dahil olmak üzere nükleer yakıt döngüsü konusunda işbirliği için yasal bir yol sağladığını, ancak ABD’yi Suudi Arabistan’a ilgili herhangi bir yetenek veya teknoloji devretmeye zorlamadığını söyledi.
×
NÜKLEER SİLAHLANMANIN YAYGINLAŞMASI ENDİŞELERİ
Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Salman, İran’ın nükleer silah geliştirmesi durumunda Suudi Arabistan’ın da geliştireceğini uzun zamandır söylüyor; bu durum, silah kontrolü savunucuları ve bazı ABD Senatörleri arasında sivil nükleer anlaşma konusunda endişelere yol açıyor.
Veliaht prens 2018’de CBS’ye verdiği demeçte, “Suudi Arabistan nükleer bomba edinmek istemiyor, ancak İran nükleer bomba geliştirirse, hiç şüphesiz biz de en kısa sürede aynısını yapacağız” demişti.
Krallık ayrıca uranyum zenginleştirme hakkını saklı tutmak istediğini de belirtti.
Birleşik Arap Emirlikleri, 2009 yılında Washington ile 123 Anlaşması imzalayarak “Altın Standardı”nı kabul etti.
123 Anlaşması Kongre’ye sunulduktan sonra, yasa koyucuların itiraz edebilmesi için yaklaşık 90 gün süren kesintisiz Kongre oturumları boyunca inceleme dönemine girer; aksi takdirde yürürlükte olur.
Anlaşmayı engellemek için Kongre’nin ortak bir karar tasarısını kabul etmesi ve başkanlık vetosunu geçersiz kılmak için üçte iki çoğunluğa sahip olması gerekecek.
Trump’ın Senato’da görev yaptığı dönemdeki Dışişleri Bakanı Marco Rubio da dahil olmak üzere birçok Demokrat ve bazı Cumhuriyetçiler, herhangi bir anlaşmanın bazı güvenceler içermesi konusunda ısrar etti.
