2013’ten bu yana Somali’nin en kritik ulaşım kapılarını işleten Favori LLC, işçi hakları ihlallerinden cinsel istismar iddialarına uzanan ağır suçlamalarla yeniden gündemde. Kısa süreli gözaltılar, uzun süredir biriken dosyanın yalnızca görünen kısmı olabilir.
HABER MERKEZİ – Doğu Afrika’da ‘Afrika Boynuzu’ olarak adlandırılan bölgede bulunan Somali bugünlerde bir Türk firmasının yöneticilerini konuşuyor. Ülkenin başkenti ve en büyük şehri Mogadişu’da Türkiyeli iki şirket yöneticisinin kısa süreli gözaltına alınmasıyla başlayan tartışma, aslında yıllardır biriken bir dosyayı yeniden açtı.
Somali’nin en stratejik altyapılarından havalimanı ve liman operasyonlarını yürüten Favori LLC hakkında dile getirilen iddialar, tekil olayların ötesine geçen bir tabloyu işaret ediyor: Kötü çalışma koşulları, hak ihlalleri, denetimsizlik ve güç ilişkileri.
ŞİRKETİN İKİ ÜST DÜZEY İSMİ ‘GÖZALTINA ALINDI’
26 Nisan’da Aden Adde Uluslararası Havalimanı’nda görevli iki üst düzey yöneticinin gözaltına alınıp kısa süre içinde serbest bırakılması, resmi gerekçesi sınırlı biçimde açıklanan bir işlem olarak kayda geçti.
Havalimanı yetkililerinin Kaab TV’ye verdiği bilgiye göre işlem, “yönetim sorumluluğuna ilişkin iddialar” kapsamında yapıldı. Kaab Tv haberinde “Somalili çalışanlara yönelik kötü muamele iddiası”na da yer verdi. Yerel kaynaklar, sürecin “yönetim sorumluluğu” çerçevesinde yürütüldüğünü aktarırken, aynı dosyada Somalili çalışanlara yönelik kötü muamele iddialarının da yer aldığına dikkat çekti.
Serbest bırakılma sürecinde Somali Limanlar Bakanlığı’nın devreye girmesi ise, şirket ile kamu otoriteleri arasındaki ilişkilerin niteliğini yeniden tartışmaya açtı. Somali medyası, Limanlar Bakanı’nın Ankara ile temasa geçerek iki yöneticinin serbest bırakılmasını sağladığını yazdı.
ŞİRKET İDDİALARI VE HABERLERİ YALANLADI: UYUM İÇİNDE ÇALIŞIYORUZ
Favori LLC şirketi ise haberlerin ardından yaptığı yazılı açıklamada, yönetimi hedef alan iddiaların “asılsız” olduğunu savundu. Ancak açıklamada gözaltı haberlerine doğrudan değinilmedi ve iddiaların içeriği hakkında ayrıntı verilmedi.
“Favori LLC olarak tüm yönetim ekibimizle birlikte faaliyetlerimizi tam uyum içinde sürdürmeye devam ediyoruz” denilen açıklamada, Somali sivil havacılığının uluslararası standartlara uygun şekilde yürütülmesine bağlılık da vurgulandı.
Söz konusu haberler, 2013 yılından bu yana uzun vadeli bir imtiyaz sözleşmesi kapsamında başkentteki havalimanını işleten Favori LLC’ye yönelik incelemeleri yeniden gündeme getirdi.
Şirket daha önce de benzer tartışmalarla karşı karşıya kalmış. Türk çalışan ya da yöneticilerle ilgili “kötü muamele” nedeniyle başlatılan soruşturmalara dikkat çekilirken, Eylül 2024’te Favori bünyesinde çalışan bir Türk vatandaşının, işçi hakları ihlali ve Somalili çalışanlara kötü muamele iddiaları sonrası gözaltına alındığı belirtiliyor.
SOMALİ SAYIŞTAY RAPORLARINDA “ŞEFFAFLIK” VURGUSU
Gelir paylaşım oranlarının uygulanmaması, sözleşmesiz hizmetler ve kamu payında kesintiler gibi bulgular, yönetimsel hesap verebilirlik meselesini öne çıkarıyor. Bu tablo, şirketin yalnızca bir işletmeci değil, aynı zamanda zayıf denetlenen bir güç odağı haline geldiği yönündeki eleştirileri besliyor.
2021 yılında yayımlanan Somali Sayıştay Başkanlığına ait özel denetim raporu da Favori LLC ve aynı yapıya bağlı Decale Hotel ile Mogadishu Alport Corp. (Albayrak-Somalia) faaliyetlerinde ciddi denetim ve uyum eksiklikleri tespit etti.
Rapora göre Ulaştırma ve Sivil Havacılık Bakanlığı, imtiyaz anlaşmasının uygulanmasını yeterince denetlemedi. Denetim bulgularına göre Favori LLC, anlaşmada yer alan yüzde 25 yerine hükümete yalnızca yüzde 13 oranında gelir aktardı.
Ayrıca şirketin “Golden Horn Security K9 Explosive Detector Dogs” hizmetini geçerli bir sözleşme olmadan yürüttüğü ve devlet gelirlerinden aylık 197 bin 500 dolar kesinti yaptığı belirtildi.
Raporda, 2020’den bu yana kalıcı bir imtiyaz sözleşmesi yerine geçici bir düzenleme ile faaliyet yürütüldüğü de kaydedildi.
Ortak işletilen Decale Hotel’in ise seçim giderleri gerekçesiyle hükümet payından 638 bin 888 dolar kesinti yaptığı, ancak bunun resmi kanallar üzerinden geri talep edilmediği ifade edildi.
FESTU’NUN 2021 RAPORU: SİSTEMATİK YILDIRMA VE AŞAĞILAMA
Somali İşçi Sendikaları Federasyonu (FESTU) tarafından hazırlanan rapor, Mogadişu Havalimanı’nı işleten Favori LLC’nin işçilere yönelik uygulamalarını kayıt altına aldı. Raporda yer alan bulgulara göre, şirket bünyesinde çalışanlar sistematik biçimde “yıldırma ve aşağılama”lara maruz kalıyor.
Şirketin faaliyetlerinin uluslararası çalışma standartları ve Somali iş hukukuna sistematik biçimde aykırı olduğunu savunan FESTU raporuna göre işçiler;
- Koruyucu ekipman olmadan çalıştırılıyor
- Fiziksel olarak riskli işlerde güvenlik önlemleri yetersiz
- Yaralanan işçilere çoğu zaman tıbbi destek sağlanmıyor
- İş kazaları kayıt altına alınmıyor.
Bazı vakalarda işverenin sorumluluk almak yerine, yaralanan işçinin ailesinden birini işe alarak “sorunu kapattığı” iddia ediliyor.
ÜCRET POLİTİKASI: MESAİ UZUN ÜCRET DÜŞÜK
Raporun en güçlü bölümlerinden biri ücretler: Yaşam maliyetinin altında maaş alan işçilere fazla mesaileri ödenmediği gibi, ödenen ücret de düzensiz. COVİD döneminde ise birkaç ay boyunca hiç ücret ödenmediği belirtiliyor.
Rapora göre şirket sendikal örgütlenmeye karşı sendika ile ilişkili çalışanları işten çıkardı. Sorunları bildiren ya da şikayet eden çalışanlara ise sistematik baskı uyguluyor. Raporda işçilerin şikayetlerini iletebilecekleri bir mekanizmanın olmadığının altı çiziliyor.
Sistematik ayrımcılığın yaşandığına vurgu yapan rapora göre, Somalili işçilere, yabancı çalışanlara kıyasla daha kötü çalışma koşulları uygulanıyor. Terfi süreçlerinde ise eşitsizlik var.
Bu durum “sistematik ayrımcılık” olarak tanımlanıyor.
11 Kasım 2025’te iş bırakan işçiler, “kendilerinin işten çıkarılıp yerlerine yabancı işçilerin işe alınmasını protesto etmişti.
Bu, havalimanı çalışanlarının ilk iş bırakma eylemi değildi. Daha önceki protestolar da düşük ücretler, kötü çalışma koşulları ve yönetimin tutumuna yönelik benzer şikayetler etrafında gerçekleşmişti.
YOLSUZLUK VE SİYASİ KORUMA İDDİALARI
Hem FESTU raporunda yer alan hem de ülke medyasında sıklıkla dillendirilen bir başka iddia da yolsuzluk ve siyasi korumaya dair. Şirkette denetim yapılmaması karşılığında bazı Somalili yetkililere çıkar sağlandığı en ağır suçlamalardan birisi. Denetimleri görmezden gelenlere ‘uçak biletleri ya da tatiller’ gibi hediyeler verildiği belirtiliyor.
İşçilerin çalışma koşullarının düzeltilmesi ve uluslararası standartlara uyumlu olması çağrısında bulunan FESTU, denetimlerin bağımsız yapılmasını ve işçi haklarının garanti altına alınmasını talep ediyor.
MAAŞINI BİZ ÖDÜYORUZ, ANLADIN MI?
Mogadişu’daki Aden Abdulle Uluslararası Havalimanı’nı işleten Favori LLC hakkında hazırlanan sendika raporu, yalnızca düşük ücret ve iş güvenliği ihlallerini değil, aynı zamanda çalışanlara yönelik baskı ve taciz iddialarını da ortaya koyuyor.
Özellikle bir kadın çalışanla ilgili belgelenen yazışmalar, işyerindeki güç ilişkilerinin nasıl kurulduğunu gözler önüne seriyor.
Raporda, bir kadın çalışan ile şirketin baş güvenlik yetkilisi arasında geçen yazışmalar örnek olarak sunulmuş. Kadın çalışanın, Somali Çalışma Bakanlığı yetkilileriyle yaptığı bir görüşmeye katılmasının ardından aldığı yanıt şu şekilde aktarılıyor:
“Sen Favori LLC çalışanısın, Havalimanı otoritesinin değil. Maaşını biz ödüyoruz, bunu anladın mı?”
Aynı yönetici tarafından farklı durumlarda çalışanlara yöneltilen ifadeler de benzer bir çizgi izliyor: “Senin yöneticin o değil, benim. Bize haber vermeden hiçbir yere gidemezsin.”
Sendika, bu tür ifadelerin yalnızca disiplin dili olmadığını, çalışanlar üzerinde doğrudan kontrol ve korku üretmeye yönelik bir iletişim biçimi olduğunu vurguluyor.
ŞİRKET HAKKINDA: ÇERKEZKÖY’DEN MOGADİŞU’YA
Favori LLC, Çerkezköylü bir aile şirketi olan Kozuva Grubu bünyesinde faaliyet gösteren Türk havacılık hizmetleri şirketi.
2012’de kurulan şirket, bir yıl sonra Somali Federal Hükümeti ile imzaladığı 20 yıllık imtiyaz anlaşmasıyla Mogadişu’daki Aden Adde Havalimanı’nın işletmesini devraldı.
Anlaşma kapsamında şirket; havalimanı operasyonları, bakım, güvenlik ve ticari hizmetlerden sorumlu.
