Şebnem Korur Fincancı
Bazı listeler hayat kurtarır. Bazıları ise insanı siler.
Schindler’s List’teki liste, ölüm ile yaşam arasındaki sınırdır. Nazi Almanya’sında bir iş insanı olan Oskar Schindler, başlangıçta savaşın yarattığı fırsatlardan yararlanarak zenginleşmek ister. Ancak zamanla tanık olduğu zulüm, onu değiştirir. Fabrikasında çalıştırdığı yüzlerce Yahudi’yi toplama kamplarından kurtarır. Onların isimleri bir listeye yazılır. O liste, bir kağıt parçası olmaktan çıkar; hayatın kendisi olur.
Benim sözünü ettiğim “liste” ise böyle bir liste değil.
Benim adımın iliştirildiği listeler, hayat kurtarmıyor. Tam tersine, insanı silmeye, görünmez kılmaya, iradesini yok saymaya yarayan bir bürokratik zihniyetin ürünü. Arada biçimsel bir benzerlik olabilir: Bir isim ve bir liste. Ama ima edilen anlam, ne yazık ki, çok daha karanlık.
Çünkü listelemek, çoğu zaman insanı tekilleştirmek değil; aksine onu indirgemektir. Bir ismin arkasına dizmek, bireysel iradeyi yok saymak, farklı mücadeleleri tek bir etikete sıkıştırmaktır.
Benim hikayem de böyle listelerle kesişiyor.
İlk liste fakülte yıllarına uzanıyor. Mezuniyetimiz, cuntanın ilk dönemlerine denk gelmişti. Seçimle en yüksek oyu alan arkadaşlarımızla birlikte yürüttüğümüz bir süreç, fakülte yönetiminin müdahalesiyle yok sayıldı. Yerimize, askeri öğrencilerin çoğunlukta olduğu bir heyet getirildi. Bu “başarı”, yönetim kurulunda “Komünistleri ekarte ettik” sözleriyle karşılandı. Ve o gün, bize bir isim verildi: “Şebnem’in listesi”.
Oysa ortada tek bir kişi yoktu. Birlikteydik. Adaylıkta da seçimde de sonrasında da.
Yıllar geçti. Asistanlık, uzmanlık, akademisyenlik… ’90’ların sonunda İstanbul Tabip Odası. Farklı dönemler, farklı siyasal etiketler. Ama değişmeyen bir şey vardı: Adıma iliştirilen listeler.
Bir dönem “komünist”, bir dönem “liberal”, bir dönem “yetmez ama evet’çi”… Sonra “terörist”.
Zamanla liste genişledi, etiketler sertleşti. İçinde yer almasam da adıma bağlanan listeler üretildi. Duyduğuma göre hâlâ anılıyor.
