ABD, Yunanistan’ı Avrupa’nın yeni enerji koridorunun merkezine yerleştirirken Kıbrıs çevresindeki doğal gaz sahaları ve Girit-Kıbrıs elektrik bağlantısı stratejik önem kazanıyor. Ankara’nın deniz yetki alanlarına ilişkin itirazları nedeniyle ertelenen araştırmaların yeniden başlaması için 23 Ekim kritik tarih olarak gösteriliyor.
HABER MERKEZİ- Doğu Akdeniz’de enerji rekabeti yeni bir aşamaya giriyor. ABD, Avrupa’nın Rus enerjisine bağımlılığını azaltma hedefi doğrultusunda Yunanistan üzerinden yeni tedarik güzergâhları oluşturmak isterken Kıbrıs çevresindeki doğal gaz kaynakları ve Yunanistan-Kıbrıs elektrik bağlantısı da bu stratejinin parçası haline geldi. Ancak enerji altyapısını birbirine bağlamayı amaçlayan projeler, deniz sınırları ve egemenlik hakları konusundaki anlaşmazlıkları da yeniden gündeme taşıdı.
Bugün Kıbrıs gazetesi, 19 Ekim tarihli “Ankara anti-NAVTEX dedi, Atina sahaya dönüyor” başlıklı haberinde, Yunanistan’ın 23–26 Ekim arasında yeni bir NAVTEX yayımlamasının ve araştırmaları yeniden başlatmasının beklendiğini bildirdi. Gazeteye göre Washington’ın desteği de projenin geleceğinde belirleyici başlıklardan biri.
Ancak 23 Ekim, araştırmaların kesin olarak başlayacağı tarih değil.
Cyprus Mail’in 15 Ekim’de yayımladığı haberde Kıbrıs Enerji Bakanı Mihalis Damianos, denizcilere yönelik NAVTEX duyurusunun ekim ayı bitmeden yayımlanacağını söyledi. Kathimerini’nin 19 Ekim tarihli haberinde ise Fransız araştırma gemisinin gerekli izinleri beklediği, çalışmaların ekim sonuna veya kasım başına sarkabileceği belirtildi.
FRANSIZ ARAŞTIRMA GEMİSİ İZİN BEKLİYOR
Girit ile Kıbrıs’ı deniz altından elektrik kablosuyla bağlamayı amaçlayan Great Sea Interconnector, yaklaşık 1,9 milyar avroluk bir yatırım. Projenin tamamlanması halinde Kıbrıs’ın Yunanistan üzerinden Avrupa elektrik şebekesine bağlanması, ilerleyen aşamada ise hattın İsrail’e uzatılması öngörülüyor.
Yunanistan’ın elektrik iletim operatörü IPTO tarafından geliştirilen projede Fransız şirketi Nexans kablonun tedarikini ve deniz tabanı çalışmalarını üstleniyor. Fransız yatırım grubu Meridiam ise ağustos ayında projedeki çoğunluk hissesini aldı.
Fransız bayraklı Abeille Marengo araştırma gemisi için Nexans’ın Yunanistan Dışişleri Bakanlığına başvurduğu, araştırmaların başlaması için bakanlıklar arası komitenin ve ilgili denizcilik makamlarının onayının beklediği belirtiliyor. Gemi, kablonun döşeneceği güzergahta deniz tabanının yapısını inceleyecek. Araştırmalar, kablonun hangi derinliklerde ve hangi teknik koşullarda döşenebileceğinin belirlenmesi açısından gerekli.
ANKARA VE ATİNA ARASINDA ‘YETKİ ALANI’ ANLAŞMAZLIĞI
Yunan hükümeti, araştırmaların kendi yetki alanlarında gerekli izinler alınarak yürütüleceğini belirtiyor. Ankara ise güzergâhın bir bölümünün Türkiye ile Libya arasında 2019’da imzalanan deniz yetki alanları mutabakatıyla ilişkili olduğunu savunuyor ve Türkiye ile önceden koordinasyon yapılması gerektiğini ileri sürüyor. Atina bu yaklaşımı kabul etmiyor.
İki ülke arasındaki anlaşmazlık yeni değil. 2024’te İtalyan araştırma gemisi Ievoli Relume çevresinde yaşanan gerilim sırasında Türkiye ve Yunanistan bölgeye savaş gemileri göndermişti. Araştırmaların durmasıyla proje uzun süre ilerleyemedi. Yeni hazırlıklar, aynı güzergâhta benzer bir gerilimin yeniden yaşanıp yaşanmayacağı sorusunu gündeme getiriyor.
×NAVTEX, denizdeki gemilere seyir güvenliği ve belirli deniz faaliyetleri hakkında bilgi veren uluslararası duyuru sistemidir. Ancak Doğu Akdeniz’de bu duyurular, tarafların deniz alanları üzerindeki yetki iddialarını ortaya koymak için de kullanılıyor.
16 Ekim’de yayımlanan Kathimerini haberine göre Türkiye, Kıbrıs makamlarının elektrik kablosu araştırmaları öncesinde yayımladığı NAVTEX’e itiraz etti. Ankara, duyurunun yetkili olmayan bir istasyondan yayımlandığını ve söz konusu alanın Türkiye’nin yetki alanında bulunduğunu savundu.
Yunanistan ve Kıbrıs Cumhuriyeti ise araştırmaların kendi hukuki pozisyonları çerçevesinde yürütülebileceğini belirtiyor. Böylece araştırma izni, denizcilere yapılacak duyuru ve geminin güzergâhı, teknik hazırlıkların ötesinde siyasi ve hukuki bir uyuşmazlığın parçası haline geliyor.
RUBIO’NUN ENERJİ PLANINDA KIBRIS DA YER ALIYOR
Deniz kablosu üzerindeki anlaşmazlık, ABD’nin Avrupa’ya yönelik enerji politikasıyla da kesişiyor. ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, ekim başında Atina’ya yaptığı ziyaret sırasında Great Sea Interconnector projesine destek verdiğini açıklayarak, olası engeller için Washington’ın devreye girerek diplomatik girişimlerde bulunacağını söyledi.
Bugün Kıbrıs’ın 19 Ekim tarihli “Rubio’nun enerji planında Kıbrıs da var” başlıklı bir diğer haberi ise Washington’ın Yunanistan’a verdiği önemi daha geniş bir çerçevede ele alıyor.
Haberde Rubio’nun, Yunanistan’ı Avrupa, Afrika ve Orta Doğu arasında bir enerji bağlantı noktası olarak gördüğü; Amerikan sıvılaştırılmış doğal gazının Yunanistan üzerinden Avrupa pazarlarına taşınmasını hedefleyen Dikey Koridor’u desteklediği aktarılıyor.
Bu güzergâh, ABD gazının Güneydoğu Avrupa üzerinden daha kuzeydeki pazarlara ulaştırılmasını amaçlıyor. Washington açısından enerji kaynaklarının ve taşıma yollarının çeşitlendirilmesi, Avrupa’nın Rusya’ya bağımlılığını azaltma hedefiyle bağlantılı.
KIBRIS’IN ELEKTRİK İZOLASYONUNU SONA ERDİRME HEDEFİ
Kıbrıs, Avrupa Birliği içinde başka bir üye ülkenin elektrik şebekesine bağlı olmayan tek ülke. GSI projesi, bu izolasyonun sona erdirilmesini ve elektrik arzında alternatiflerin artırılmasını hedefliyor.
Kıbrıs Enerji Bakanı Mihalis Damianos, 16 Ekim’de ABD Senatörü Rick Scott ile görüşmesinde elektrik bağlantısının enerji arz güvenliği ve bölgesel istikrar bakımından önemini vurguladı. Cyprus Mail’in haberine göre görüşmede Doğu Akdeniz’deki doğal kaynakların geliştirilmesi ve Kıbrıs, Yunanistan, İsrail ile ABD arasındaki “3+1” işbirliği formatı da ele alındı.
Yunanistan Başbakanı Kiryakos Miçotakis de projenin artık yalnızca Yunanistan ve Kıbrıs’ı ilgilendiren bir girişim olmadığını, Avrupa’nın enerji altyapısıyla bağlantılı daha geniş bir proje olduğunu savunuyor. Avrupa Birliği projeye 600 milyon avronun üzerinde destek sağladı; Fransız yatırım grubu Meridiam’ın çoğunluk hissesini alması da yatırımın finansman ve uygulama yapısında yeni bir aşama oluşturdu.
Bununla birlikte projenin ekonomik sonuçları henüz kesinleşmiş değil. Yatırım maliyeti, kablonun kullanım düzeyi, elektrik fiyatlarına etkisi ve güzergah üzerindeki siyasi riskler, uzun vadeli getiriyi belirleyecek unsurlar arasında.
