Şebnem Korur Fincancı
Üç gündür Sevgili Eylem Nazlıer’in çocuk hapishaneleri yazı dizisini okuyoruz. Çok çarpıcı bir başlığı vardı ilk gün için. “Islah etmek için değil suça itmek için kurmuşlar.” Bir çocuğun dilinden hapishanelerin tasviri nasıl da tam yerine oturuyor. Yalnız Anadolu yakasındaki çocuk(!) hapishanesine günlük giriş tanıklığa göre 15, oysa bizim onayladığımız sözleşmeler var, iç hukukumuza yansımış düzenlemeler: Türkiye, Çocuk Haklarına Dair Sözleşme’ye taraf ve bu sözleşme, iç hukukta üst norm niteliği taşıyor. Çocuğun yüksek yararı, özgürlüğünden yoksun bırakmanın son çare olması, tutmanın mümkün olan en kısa süreyle sınırlandırılması ve eğitim, gelişim ve topluma yeniden kazandırmanın hedeflenmesi gerekiyor. Türkiye’de bunu esas alan Çocuk Koruma Kanunu, Türk Ceza Kanunu, Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun çocuklar için koruyucu ve destekleyici tedbirleri teorik olarak merkeze alıyor gibi görünebilir ancak sorun, hukukun ne söylediği ile nasıl işlediği arasında giderek derinleşen uçurumda.
Mevzuatta çocuk, “Korunması gereken” bir özne olarak tanımlansa da uygulamada çoğu zaman riskli birey, potansiyel suçlu ve toplumsal tehdit olarak konumlanıyor. Burada Foucault’nun iktidar-bilgi ilişkisi üzerine söylediklerini hatırlamak gerekir. Hukuk, çocuğu özgürleştiren değil, onu tanımlayan ve sınıflandıran bir bilgi üretir. Sosyal inceleme raporları, psikolojik değerlendirmeler ve “Suça sürüklenme” dili çocuğun fail olmaktan çok yönetilmesi gereken bir vaka olarak ele alınmasına yol açar. Bu durum, sözleşmenin “son çare” ilkesini fiilen tersine çevirir: “Kapatma, istisna değil; kolaylaştırılmış bir idari çözüm haline gelir.”
