Köleliği kolonilerde düzenleyen ve köleleştirilen insanları mülk statüsüne indiren Code noir’ın (Kara Yasa) yürürlükten kaldırılması sembolik önem taşıyor; kölelik mağdurları ve onların torunları için tazminat talebi ise karşılanmış değil.
HABER MERKEZİ- Fransa Senatosu, 20 Ekim Salı günü, 17. ve 18. yüzyıllarda Fransız kolonilerinde köleliği düzenleyen Code noir’ı ve bu dönemin başlıca hukuki metinlerini resmen yürürlükten kaldıran yasa teklifini kabul etti. Mayıs ayında Ulusal Meclis’te oybirliğiyle kabul edilen düzenleme, parlamentodaki sürecin tamamlanmasını sağladı.
🔴 Le Sénat a adopté à l’unanimité la proposition de loi portant abrogation du « #codenoir »
320 voix pour ✅
0 voix contre ❌🔗 En savoir plus : https://t.co/HvvVHCtngv@JourdaMuriel @louisvogel pic.twitter.com/0pZ26rgMbY
— Sénat (@Senat) October 20, 2026
Kral XIV. Louis döneminde 1685’te çıkarılan Code noir, Fransız kolonilerindeki kölelik sisteminin hukuki temelini oluşturuyordu. Köleleştirilen insanları hukuken “taşınır mal” olarak tanımlayan metin, sahiplerine insanlar üzerinde geniş yetkiler tanıyor; kaçma girişimleri gibi durumlarda kırbaçlama, bedensel sakatlama ve ölüm cezasına kadar uzanan yaptırımlara zemin hazırlıyordu.
×Code noir ilk olarak 1685’te Martinik ve Guadelup’ta uygulandı; daha sonra Saint-Domingue (bugünkü Haiti), Fransız Guyanası, Louisiana ve Hint Okyanusu’ndaki bazı Fransız kolonilerinde kölelik düzenlemelerinin temelini oluşturdu. 1723’te Mascarene Adaları için de ayrı bir metin hazırlandı.
Fransa köleliği 1848’de kaldırmış olsa da Code noir ve kölelik döneminde çıkarılan bazı düzenlemeler hiçbir zaman açıkça yürürlükten kaldırılmamıştı. Bu metinlerin hukuki etkisi kalmamıştı; son oylama, geçmişin bu mirasının Fransız hukukundan resmen çıkarılması anlamına geliyor.
Denizaşırı Topraklardan Sorumlu Bakan Naïma Moutchou, Senato’daki görüşmelerde Code noir’ın köleliği örgütlediğini ve meşrulaştırdığını belirterek bu metnin hukukta bir kalıntı olarak dahi yer almaması gerektiğini söyledi. Bakan Aurore Bergé ise köleliğin resmen kaldırılmasının, geçmişin unutulması veya tartışmanın kapatılması anlamına gelmediğini vurguladı.
TAZMİNAT TARTIŞMASI HALEN SÜRÜYOR
Düzenleme, Fransa’nın kölelik ve sömürgecilik mirasıyla yüzleşmesi açısından önemli bir adım olarak görülüyor. Ancak köleliğin mağdurlarına ve onların torunlarına tazminat ödenmesi meselesi yasaya dahil edilmedi.
Bazı senatörler, kölelik kaldırıldığında eski köle sahiplerine tazminat ödenirken özgürlüğüne kavuşan insanların herhangi bir karşılık alamadığına dikkat çekti. Denizaşırı topraklarda süren eşitsizlikler ve ırkçılıkla mücadele talepleri de tartışmaların merkezinde yer aldı.
Yasa ayrıca hükümetten, sömürge hukukunun kalıcı etkileri, ırkçılık ve ayrımcılık ile kölelik tarihinin okul müfredatındaki yeri hakkında bir rapor hazırlamasını istiyor. Buna karşılık bazı senatörler, Hint Okyanusu’ndaki kolonilerde köleliği düzenleyen metinlerin açıkça sayılmamasını eleştirdi.
