Tarım ve Orman Bakanlığı’nın “güvenlik” gerekçseiyle 1993’te boşaltılan Cizre’nin Şax ve Hebler köylerini Savunma Bakanlığı’na kiraladığı, köyde askeri tatbikatların yapıldığı ortaya çıktı. 1. derece arkeolojik sit alanı olan her iki köy ayrıca baraj tehdidi altında.
HABER MERKEZİ – Tarım ve Orman Bakanlığı’nın 1993’te “güvenlik” iddiasıyla boşaltılan ve 33 yıldır yasaklı olan Şırnak’ın Cizre ilçesine bağlı Şax ve Hebler köylerini 49 yıllığına Savunma Bakanlığı’na kiraladığı ortaya çıktı.
Mezopotamya Ajansı’ndan Emrullah Acar’ın haberine göre, Cudi Dağı eteklerinde bulunan iki köy 10 Mart 2009 tarihinde kiralandı ve kiralanan alan 758 bin 736 metrekare. Atış ve tatbikat alanı olarak kullanılan bu alanda köylülerin tapulu arazileri ve taşınmazları da bulunuyor.
MA’nın paylaştığı kira belgesinde söz konusu kullanma izni verilen arazide icra edilen atış faaliyeti esnasında yerleşim alanı olmayan bölgelerin kullanıldığı ve kullanılmayan eski mülklerin bulunduğu alana isabet edecek şekilde bir atış faaliyetinin gerçekleştirilmediği iddia edildi.
Savunma Bakanlığı Lojistik Genel Müdürlüğü imzasını taşıyan belge, 26 Eylül 2025 tarihinde oluşturulmuş. Köyde arazisi ve tapulu taşınmazları bulunan köylülerin köye girişleri yasaklıyken, belgede arazide özel mülk, köy ortak alanı ve mera bulunup bulunmadığı bilgisinin Savunma Bakanlığı’nda olmadığı ileri sürüldü.
Köylüler, özel güvenlik bölgesi kararının 2025 yılının Mayıs ayında kaldırılması sonrası köylerine saatlik ya da günlük ziyaretlerde bulunabiliyor. Ancak bahçe ve tarlalarında herhangi bir üretim yapamıyor. Atış talimi ve tatbikat olduğu dönemlerde ise köylülerin köyü ziyaret etmesi tamamen yasaklanıyor.
Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Müdürlüğü’nün kararı doğrultusunda Şax Kalesi ve yerleşim alanı 1’inci derece arkeolojik sit alanı olarak 2024’te tescillenmesine rağmen köyde birçok kez atış talimi ve tatbikat düzenleniyor. 1’inci derece arkeolojik sit alanı statüsünde bulunan alanlarda korumaya yönelik bilimsel çalışmalar haricinde hiçbir yapılaşmaya veya faaliyete izin verilmemesi gerekir.
KÖYLER BARAJ TEHDİDİ ALTINDA
Devlet Su İşleri (DSİ) 10. Bölge Müdürlüğü tarafından Cûdî Dağı’nın en önemli su kaynaklarından biri olan Nêrdûş Deresi üzerinde baraj yapmayı planlıyor. Barajın yanı sırsa bölgede Hidroelektrik Santrali (HES), sulama projesi, malzeme ocakları, kırma-yıkama-eleme tesisi ve beton santrali gibi projeler de yer alıyor. Yapılacak olan baraj ile birlikte tarihi ve doğa güzelliğe sahip Şax ve Hebler köylerinin de büyük bir kısmı sular altında bırakılacak. Şax köyünde Keyser (Dûşê), Çeko, Keçikê, Kardu (Mangûlî), Bagiyê, Xirabe (Îbrahîm Paşa) ve Bedîrxan Beg isimlerinde 7 kale bulunuyor. Bu tarihi yapılar baraj ile birlikte sular altında kalacak.
